Osmanlı devletine tabi olan Kırımın Bahçesaray kentinde yayınlanan Tercüman gazetesi sahibi ve yazarı İsmail Gaspıralı, adı geçen kasabada bir kütüphane açmaya karar verir.

Bahçesaray belediye reisi Mustafa Davutoğlu’nun destekleriyle açmayı planladıkları kütüphaneye yayınevlerinden ve kitabevlerinden kitap temini için İstanbul’da yayın yapan 1899 tarihli İkdam gazetesine bir mektup gönderiliyor.

Hem okuma hem de satış amaçlı kitapların bulunacağı kütüphane için destek talebi amaçlı gönderilen mektubu 1899 tarihinin kültürel havasını tanımamıza bir nebze yardımcı olması dileğiyle aynen aşağıya koyuyorum:

“Bahçesaray’da neşr olunan Tercüman gazetesinin sahip ve muharriri İsmail “Gaspranski beyden dün aldığımız bir mektup matbuun alem-i İslamiyet’e taalluku görüldüğü cihetle ber vech-i zir neşrini münasip gördük:

Efendim Hazretleri

İşbu 1899 senesi ibtidasından şehr-i Bahçesaray’da muharrir-i tercüman İsmail bey “Gaspranski ve şehir reisi Mustafa bey Davidoviç’in iştiraki ile kitap mağazası tesisine karar verdikleri cenabınıza işar olunuyor.

Günden güne ziyade hissolunan ihtiyaç-ı umumi günden güne kitap ve edebiyata gösterilen heves ve muhabbet bir kütüphane tesisi ile bütün Rusya ve Azyay-ı vusta ehl-i İslam’ına hizmette bulunmamızı iktiza etmiştir.

Kütüphanemizde Arabi Farisi ve Türki ilmi fenni ve edebi eserler bulundurulacaktır. Kitapçılardan ve naşirlerden emanet ve Kampanyaya kitaplar kabul olunacaktır. Mağazanın kendi hesabına bazı kitaplar tab’ olunacaktır. Sipariş her taraftan kabul edilecektir.

Mağazamızın mesleği – yalnız istifade edilecek gibi eserleri meydana koymaktır. Binaenaleyh kitaplar intihap edilecektir Türki ibareler kitaplardan sade yazılmış olanlara yol verilecektir.

Bundan böyle mağazamız ile muamele etmek isteyen naşirler ve kitapçılar bize gönderecekleri ya ki satmak istedikleri eserlerin birer adedini numune göndermeli ve esami-i kütüp gönderdikte sade lisanlı olanları işaret buyurmalı.

Kampanyaya gönderilmiş kitaplar için her üç ayda bir hesap görülüp satılmışların bedeli ve kalmışların hesabı yollanır. Mağazaya kitap gönderenler fiyatını ve mağazaya ikramını açık tayin buyurmalıdır.

Cenabınız ile muamelemiz olmak ümidi ile taraf-ı alilerine işbu beyanname takdim kılındı.

Bendeleri İsmail ve Mustafa

28 Şubat 1899 / İkdam

İsmail Gaspıralı Kimdir?

İsmail Gaspıralı (Gasprinskiy) (20 Mart 1851 - 24 Eylül 1914), Kırım Tatarı fikir adamı, eğitimci ve yazar-yayıncı. Gaspıralı, Rus İmparatorluğu'nda Türk ve İslam toplumlarının eğitim, kültür reformu ve modernleşmeye ihtiyacını betimleyen Müslüman aydındır. Soyadı, Kırım'daki Gaspra şehrinden gelmektedir.

Kırım’ın Bahçesaray şehri yakınlarındaki Avcıköy’de doğdu. Gaspıra, İsmail Bey’in babasının doğduğu yerin adıdır. İsmail Bey’in babası, Çarlık ordusundan emekli bir teğmen olan Mustafa Alioğlu, annesi Kırım asilzadelerinden İlyas Mirza Kaytafoz’un kızı Fatma Hanım’dır. İsmail Bey, ilk öğrenimini Bahçesaray’da bir Müslüman mektebinde aldıktan sonra, on yaşlarındayken Akmescid Erkek Ortaokuluna başladı. Burada iki yıl okuduktan sonra, önce Voronej’de bir askeri okula, ardından da Moskova’daki Harp Okuluna girdi. 1867’de altıncı sınıftayken, arkadaşı Mustafa Mirza Davidoviç ile Girit isyanında Rum asilerine karşı mücadele eden Osmanlı güçlerine katılmak üzere İstanbul’a gitmek için Kırım’a geldi. Buradan gizlice Odessa’ya geçtiklerinde İstanbul’a gidemeden yakalandılar. Bu olay, Gaspıralı’nın askerî öğrenciliğinin sona ermesine sebep oldu. Moskova’ya tekrar dönemedi.

1868’de, daha 17 yaşındayken Bahçesaray’daki Zincirli Medresede Rusça öğretmenliğine başladı. Öğretmenliği esnasında Rus edebi ve felsefi eserlerini okudu. 1872’de Kırım’dan ayrılarak İstanbul, Viyana, Münih ve Stuttgart üzerinden Paris’e gitti. Paris’te bulunduğu iki yıl süresince, meşhur Rus edebiyatçısı İvan Turgenyev’in yanında yardımcılık ve bunun yanı sıra tercümanlık yaptı.

Daha sonra, uzun zamandır hayalini kurduğu Osmanlı zabiti olma amacıyla 1874’te İstanbul’a gitti. İstanbul’da kaldığı yaklaşık bir yıllık zaman zarfında, çok istediği zabit olma fikrini gerçekleştiremedi ve Kırım’a geri döndü.

1878 yılında Bahçesaray belediyesine başkan yardımcısı seçilen İsmail Bey, bir yıl sonra da başkanlığa getirildi ve 1884 yılına kadar, beş yıl boyunca bu görevde bulundu.

Gaspıralı düşüncelerini 1883'te kurduğu ve 1918'e kadar varlığını sürdüren "Tercüman" adlı gazetesiyle yaymıştır. Yayınlarında Türk halklarını birlik ve dayanışmaya çağırdı.

“Dilde, fikirde, işte birlik!”sözüyle Türk halklarındaki birlikteliğin temel ilkelerini oluşturmuş ve günümüzde de bu söz bu birlik mücadelesinin hedefini göstermektedir.

 Gaspıralı, 1881 tarihli bir yazısında:

“Geri kalmışlığımızın tek nedeni cehaletimizdir. Avrupa'da neyin icat edildiğine veya neler olduğuna dair hiçbir fikrimiz yok. Bu izolasyondan kurtulmak için bunları okuyabiliyor olmamız gerekirdi; Avrupa fikirlerini yine Avrupalı kaynaklardan öğrenmeliyiz. İlk ve orta okullarımızın müfredatlarına bu dersleri koymalıyız ki, göz bebeklerimiz yani öğrencilerimiz bu fikirlere ulaşabilsin.”diyerek düşüncelerini ortaya koymuştur.

Gaspıralı, İslam Birliği'nin kurucularından biridir; 1907'de kurulan birlik Rus İmparatorluğu'ndaki Müslüman Türk entelektüelleri birleştirmiştir. Ayrıca ilk Rus Müslüman kongresinin organizatörlerinden biriydi ve Rusya'daki Müslüman insanlar için sosyal ve dinî reformlar oluşturmayı amaçlıyordu.” (İsmail Gaspıralı Kimdir? bölümü Wikivand’dan alıntıdır)

BAHÇESARAYA İLK KİTABEVİ - Rasyonel Haber Gazetesi

Lütfen Bekleyin Haber Yükleniyor... Kapat
Gödene