ERMENEK ADININ KAYNAĞI ÜZERİNE

1960’lı yıllarda haritalarda ve ders kitaplarında Ermenak olarak geçtiğini hatırlıyorum.

Ama ilkokulda hiçbir öğretmenden Ermenek dışında bir telaffuz duymadım.

1969 yılında Ermenek’ten Konya’ya, Konya’dan Ermenek’e giderken Ermenek Seyahat firmasının üzerinde de Ermenek şeklinde yazılıydı.

Konya’daki tahsilim sırasında öğrenci arkadaşların, Ermenek mi, Ermenak mı? Diye takıldıklarını, sizin orada Ermeniler mi var? Diye sorduklarını anımsarım.

Bu konuda kalem oynatan değerli yazarlarımızın tek amacı da zaten Ermenek kelimesinin Ermeni kelimesiyle benzeşmesinden kaynaklanan yanlış anlamaları ortadan kaldırmaktır.

Bu makalem de aynı konudadır ve farklı bir yaklaşımı içermektedir.

Aslında daha önce bir yerde oturanların sonra oturanların kimliğini etkileyeceği asla düşünülemez. Anadolu’nun her köşesi bir medeniyetler beşiği olması hasebiyle bu toprakları başka halklardan elde etmişlerdir. Bizim yöremizin de eski adı genelde Taşlık Kilikya’dır ve her tarafında halk tabiriyle “gâvur inleri, gâvur sinleri ve taşlara yontulmuş ve oyulmuş eserleri vardır. Bütün köy ve beldelerimizin adları da her ne kadar sonradan değiştirilse bile eski medeniyetleri yansıtan adlardır.

1970’li yıllarda Ermenek Kur’an Kursu hocası merhum Ali Çelebi’nin Ermenek’i iremnak şeklinde söylediğini ve bunda ısrarlı olduğunu biliyorum.

Ermenek’in bundan elli yıl öncesine kadar Ermenak olarak yazıldığı, haritalarda da öyle yer aldığını herkes bilir.

Osmanlı devleti çöküp yerine cumhuriyet kurulduktan sonra yapılan harf devrimiyle beraber kelimelerin telaffuzunda doğruya veya yanlışa mail bazı sıkıntıların oluştuğu bir gerçektir.

Mesela Ermenek kelimesi Osmanlıca metinlerde ارمناك ve ايرمناك şeklinde yazılmaktadır. Her iki halde de Nun harfini çeken ve a şeklinde okunacağına işaret eden bir harekesiz elif harfi vardır.

Arap harfleriyle yukarıda gördüğünüz kelimeyi “Ermenak, Erminak, İrmenak ve İremnak” şeklinde okumak mümkündür. Eliften sonra harekesiz ye’nin yazıldığı ikinci şeklini esas alırsak “iremnak” tan başka bir telaffuz şansımız yoktur. Zira burada ye harfi esre okunacağına delalet eder.

Bu durumda “iremnak” ne demektir?

İrem Bağı, Hûd Aleyhisselâm zamanında Âd Kavminin reisi olan ve Hûd aleyhisselâma inanmayan Şeddâd bin Âd’ın, “Yâ Hûd! Senin ilahın o dünyada yaptığı Cennetle öğünürse, ben de bu dünyada bir cennet yapayım ki, onun Cennetinden daha şâhâne olsun!” diyerek dünya servetini dökerek yaptırdığı bir bahçedir.

“Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi?” (Fecr 6-7-8)

Bu ayette de büyüklüğü ve ihtişamı tescil edilen İrem bağları her zaman numune gösterilen ve cenneti andıran beşeri yapılardır.

İremnak kelimesinde iki kelimeden oluşmaktadır. Birisi İrem diğeri nak, nak Farsçada benzeri demektir mesela derd-nak – dert dolu, gam-nak-tasa dolu demektir. Bu durumda iremnak İrem bağları gibi olan yer, içinde İrem bağı gibi bağların olduğu kent manalarına gelir. 

Evliya Çelebi ünlü Seyahatnamesinde: “Ermenek ahalisi kaleden aşağıda İrem bağları denen varoşlarda otururlar. Altından akan dere ile tepeler arasında 800 dolayında kâgir ev vardır.” demektedir.

Ermenek bu haliyle “altından ırmaklar akan bir cennet bahçesidir” (Beyyine 8) ve İrem bağlarına benzetilmeye en layık bir beldedir. Bu nedenle adı İremnaktan bozma ve Ermenek’e dönüşme ihtimali en kuvvetli yoldur.

 

Germanikopolis adından türeme teorisine gelince: Sinop Boyabat, Tahtalı ve Çankırı için de eski adlarının bu olduğu söyleniyor. Aşağıdaki sonucu Wikipedia vermektedir:

“Germanicopolis in Bithynia, a former name of Tahtalı, Turkey

Germanicopolis in Isauria, a former name of Ermenek, Turkey

Germanicopolis in Paphlagonia, a former name of Çankırı, Turkey”  

 

Germanikopolis kelimesinin Ermenek’e dönüşmesi dil bilgisi kurallarına da aykırıdır. Zira “Nik’in “Nak”a dönüşmesi zorlama bir dönüşümdür.

Kısaca Ermenek adının Germanicopolisten türemesi ne kadar kuvvetli bir ihtimalse İremnaktan türemesi de o kadar kuvvetle muhtemeldir.